ادعیه ماه مبارک رمضان نقشه جامع تربیت انسان در نظام الهی است

حجت‌الاسلام والمسلمین واسطی، مدیر مدرسه علمیه نورالرضا(علیه‌السلام)، در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری حوزه در مشهد، با اشاره به ویژگی‌های ساختاری ادعیه کوتاه ماه مبارک رمضان، اظهار داشت: ادعیه این ماه دارای یک ارتباط مفهومی شبکه‌ای و منسجم هستند؛ به‌گونه‌ای که اگر دعاهای روزهای نخست تا روزهای بعد مورد توجه قرار گیرد، مشاهده می‌شود هر روز، بُعدی از ابعاد زندگی انسان با پیوندهای ملکی و ملکوتی تبیین می‌شود.

وی افزود: از دعای روز نخست با مضمون «اللهم اجعل صیامی فیه صیام الصائمین و قیامی قیام القائمین» تا دعاهای روزهای بعد، هر کدام مفاهیمی را مطرح می‌کنند که ناظر به ساحت‌های مختلف حیات انسانی است؛ از بیداری، توجه، استقامت، استغفار، پرهیز از معصیت، مسئولیت اجتماعی، رحمت، تا بهره‌مندی از رحمت الهی. این تنوع مفهومی، برای آن است که توجه انسان در طول زندگی، نسبت به همه جوانب فعال بماند.

ادعیه رمضان؛ نگاه شبکه‌ای به زندگی انسان

حجت‌الاسلام والمسلمین واسطی با تأکید بر اینکه نگاه چندجانبه و شبکه‌ای از ویژگی‌های ممتاز ادعیه اسلامی است، تصریح کرد: در دعاهای ماه رمضان، هم ارتباط میان عالم مُلک و ملکوت برقرار می‌شود و هم افق دید انسان گسترش می‌یابد. این دعاها صرفاً درخواست‌های فردی نیستند، بلکه نوعی آموزش شیوه زیستن در چارچوب نظام الهی به شمار می‌آیند.

وی ادامه داد: دعای روز دهم ماه مبارک رمضان، نمونه روشنی از این ساختار است؛ آنجا که انسان از خداوند می‌خواهد: «اللهم اجعلنی فیه من المتوکلین علیک، و اجعلنی فیه من الفائزین لدیک، و اجعلنی فیه من المقربین الیک، بإحسانک یا غایة الطالبین». این عبارات، در یک تبیین ابتدایی، بیانگر آن است که همه مسیرها، ابزارها، قوانین و قواعد عالم از سوی خداوند قرار داده شده و انسان از خدا می‌خواهد او را در موقعیتی قرار دهد که بتواند در همین مسیرها حرکت کرده و به نتیجه برسد.

توکل؛ خروج از محوریت اراده فردی

مدیر مدرسه علمیه نورالرضا(علیه‌السلام) با تبیین معنای صحیح توکل خاطرنشان کرد: توکل به این معنا نیست که انسان بر اساس تشخیص، سلیقه، حب و بغض شخصی خود عمل کند و در نهایت نتیجه را به خدا واگذار نماید. توکل یعنی انجام کار از مسیری که خداوند تعیین کرده و سپردن نتیجه به او.

وی افزود: توکل یعنی انسان از محوریت تشخیص محدود خود خارج شود، راه درست هر کار را بر اساس آنچه خداوند مقرر کرده بیابد و همان مسیر را طی کند، بدون آنکه نگران باشد اگر از تصورات و محاسبات ذهنی خود دست برداشت، به نتیجه نخواهد رسید. این همان واگذاری امور از حوزه دانش و حس محدود انسان به ساحت هدایت الهی است.

حجت‌الاسلام والمسلمین واسطی تأکید کرد: در دعای روز دهم، انسان از خداوند مهارت توکل را طلب می‌کند؛ یعنی توانایی تشخیص مسیر صحیح هر کار و اجرای آن بر اساس اراده الهی، تا نتیجه نیز به دست خداوند محقق شود. تحقق این معنا، مسیر فوز، فلاح، رستگاری و سعادت را برای انسان فعال می‌سازد.

نردبان توکل و حرکت به‌سوی قرب الهی

وی با اشاره به فراز «و اجعلنی فیه من المقربین الیک» اظهار داشت: توکل، تنها آغاز حرکت در مسیر سعادت نیست، بلکه نردبانی برای ارتقای مستمر انسان به‌سوی قرب الهی است. هرچه انسان بیشتر توکل می‌کند، اراده شخصی خود را کنار گذاشته و اراده الهی را جایگزین آن می‌سازد و همین امر موجب صعود تدریجی او در مراتب قرب می‌شود.

مدیر مدرسه علمیه نورالرضا(علیه‌السلام) در تبیین مفهوم «بإحسانک یا غایة الطالبین» گفت: احسان، مرتبه‌ای فراتر از لطف و فضل است؛ احسان یعنی فراهم شدن همه امکانات، شرایط و مسیرها با نهایت لطف و در اختیار قرار گرفتن آن‌ها برای انسان. دعای این روز، درخواست چنین فضایی در ماه مبارک رمضان است؛ فضایی که در آن، انسان همواره غایت و هدف نهایی زندگی را که خداوند متعال است، پیش روی خود ببیند.

وی در پایان تأکید کرد: در این دعا، انسان از خداوند می‌خواهد هم نگاهش همواره متوجه او باشد و هم توفیق یابد که همه کارهای خود را از مسیری که خداوند می‌پسندد انجام دهد تا به موفقیت واقعی برسد.